Pausbeeld op KLU

Ondanks alle recente aandacht voor het pausbeeld, kan Paus Adrianus niet genoeg in de spotlights staan. Daarom schreef ik weer een kort blogje voor KLU over de totstandkoming van het beeld. Lees het hier. In het echt zien en horen? Kom aanstaande zondag, 31 januari, naar de gratis rondleiding om 11 uur.

Het pausbeeld in Utrecht. Foto: AD/UN.
Het pausbeeld in Utrecht. Foto: AD/UN.

Paus Adrianus VI in de schijnwerpers

De onthulling van het Pausbeeld vandaag. Foto: Froukje van der Meulen
De onthulling van het Pausbeeld vandaag. Foto: Froukje van der Meulen

De laatste tijd staat de Utrechtse Paus Adrianus VI (1459-1523) steeds vaker in de schijnwerpers. Was hij in de afgelopen eeuwen een vergeten historische figuur, sinds een tijdje merk ik daarin verandering. Zo verschijnt er begin volgend jaar een nieuwe biografie, geschreven door Twan Geurts. Ook werd Adrianus VI, verrassend genoeg, door de huidige paus Franciscus in een rede genoemd. Franciscus vertelde dat na het conclaaf een van de kardinalen de naam Adrianus had gesuggereerd, vanwege de goede hervormingsreputatie van de paus uit Utrecht. Een grappige voetnoot in de geschiedenis, meer is het niet, maar het kenmerkt wel de hernieuwde interesse voor deze eveneens hervormingsgezinde Paus.

Herdenken is een wonderlijk proces, dat continu aan verandering onderhevig is. Zo ging het ook met Adrianus: hij werd wereldberoemd als paus (dat wil zeggen: berucht in Rome en geliefd in Utrecht), maar werd al snel na de reformatie verdween hij in de vergetelheid, al werd hij wel af en toe weer even opgedoken en afgestoft. Er verscheen een aantal boeken, er werden portretten gemaakt, er was een tentoonstelling in het Centraal Museum in 1959, maar een standbeeld – toch de meest zichtbare en tastbare vorm van herdenken – ontbrak tot nu toe. Nu is Paushuize al een monument voor Adrianus, vind ik, maar een standbeeld van zijn persoon was er nog niet. Al jarenlang werd er gelobbyd voor een standbeeld in zijn geboortestad Utrecht en uiteindelijk schreef het Prins Bernhard Cultuurfonds samen met Vereniging Oud-Utrecht begin dit jaar een ontwerpwedstrijd uit. Anno Dijkstra rolde als winnaar uit de bus, zijn schets werd een beeld van klei, en het beeld van klei werd een beeld van brons. Vandaag werd het standbeeld van Adrianus VI onthuld, in het bijzijn van de Commissaris van de Koning, de burgemeester en het Prins Bernhard Cultuurfonds. Adrianus staat nu, zijn ogen gesloten, voor Paushuize, het huis dat hij zelf heeft laten bouwen, maar nooit met eigen ogen gezien heeft. Zijn sokkel staat op houten wiggen. Anno Dijkstra wil hiermee duidelijk maken dat herinneren een doorgaand proces is: steeds blijft men bijstellen, een beetje meer zus, een stukje meer zo. De herinnering verandert door nieuwe gebeurtenissen, wordt gekleurd door de tijdsgeest, nooit is het af. Een beeld is weliswaar in brons gegoten en daardoor bestand tegen de tijd, maar de herinnering is dat doorgaans niet.

Tegelijkertijd met de onthulling van het Pausbeeld werd vandaag een portret van Adrianus VI gepresenteerd, dat in de zomer bij Veilinghuis Peerdeman opdook en met hulp van kunsthandelaar Frank Welkenhuysen werd aangekocht door de Provincie Utrecht om in Paushuize te kunnen tonen. Een wonderlijk, waarschijnlijk laat achttiende-eeuws portret is het. We zien Adrianus met een peinzende blik in zijn grote donkere ogen, onder zijn neus een donkere snor. Het lijkt niet op het portret dat Jan van Scorel van hem maakte in Rome, en dat alleen nog via kopieën bekend is. Toch is het een prachtig, levendig portret, dat de herinnering aan Adrianus VI ook ín Paushuize tastbaar maakt.

De Commissaris van de Koning en restaurator Marieke Walison tijdens de presentatie van het portret van paus Adrianus VI. Foto: Froukje van der Meulen
De Commissaris van de Koning en restaurator Marieke Walison tijdens de presentatie van het portret van paus Adrianus VI. Foto: Froukje van der Meulen

Paushuize op Ciao Tutti!

Op een onstuimig regenachtige en donkere novemberavond kwamen Saskia en Annerike van Ciao Tutti!, het blog voor alle Italië-liefhebbers in Nederland, langs in Paushuize. Door de link met het Vaticaan, maar ook de prachtige neo-pompeiaanse schilderingen in de balzaal, geeft Paushuize een Italiaans tintje aan Utrecht. Lees hier het stuk met prachtige foto’s en de laatste ontwikkelingen rondom Paushuize.

Foto van Paus Johannes Paulus II op bezoek in Paushuize, 1985: een stukje Italiaans erfgoed in Utrecht. Foto: Ciao Tutti!
Foto van Paus Johannes Paulus II op bezoek in Paushuize, 1985: een stukje Italiaans erfgoed in Utrecht. Foto: Ciao Tutti!

Een recordaantal bezoekers

Vanmorgen stonden er maar liefst 62 mensen op de stoep van Paushuize voor een rondleiding en een mini-concert van Kamerkoor NEXT. Een record! Ook een keer achter de deuren van Paushuize kijken? Elke laatste zondag van de maand geef ik van 11 tot 12 uur een gratis rondleiding.

Open Paushuize met mini-concert van Kamerkoor NEXT. Foto: Froukje van der Meulen.
Open Paushuize met mini-concert van Kamerkoor NEXT. Foto: Froukje van der Meulen.

Tekstbordjes in Paushuize

29-11-2015 | De afgelopen tijd ben ik bezig geweest met het samenstellen van tekstbordjes voor de schilderijen in Paushuize. Voor alle bezoekers die niet voor een rondleiding in Paushuize komen, maar voor een borrel, vergadering of bruiloft, en door de gangen dwalen en zich afvragen ‘Wat zie ik hier eigenlijk?’, zijn deze bordjes gemaakt. Niet alleen verschaffen die bordjes de gewenste informatie, maar ook laten die bordjes zien dat het hier om kostbare, museale stukken gaat, waar je dus ook voorzichtig mee moet zijn. Het mes snijdt dus aan twee kanten!

Tekstbordjes in Paushuize. Foto: Froukje van der Meulen
Tekstbordjes in Paushuize. Foto: Froukje van der Meulen

Open Paushuize met Kamerkoor NEXT

Aanstaande zondag 29 november is er weer Open Paushuize: de gratis rondleiding in Paushuize. Dit keer met een optreden van het 30-koppige Kamerkoor Next, dat Bach en Sweelinck ten gehore brengt. Je kunt je vanaf 10.45 melden op de binnenplaats van Paushuize. De rondleiding duurt van 11-12 uur.

Optreden in Paushuize. Foto: Kamerkoor NEXT.
Optreden in Paushuize. Foto: Kamerkoor NEXT.

Lezing voor VVAO

Vanavond geef ik een lezing over Paushuize voor de VVAO. De paus, maar ook latere illustere eigenaren van Paushuize passeren de revue, zoals hier commissaris van de koningin Francis David graaf Schimmelpenninck en zijn vrouw Jkvr. Agnes Henriette Pauw van Wieldrecht, hieronder te zien op een foto genomen in Paushuize.

Tijdens de voorbereiding van deze lezing stuitte ik op het volgende opmerkelijke feitje: Schimmelpenninck werd beroemd door een val van zijn paard. Daardoor kon hij in 1900 in de Tweede Kamer niet tegen de ontwerp-Leerplichtwet stemmen en haalde dat voorstel het met één stem verschil.

Beeld: Het Utrechts Archief
Beeld: Het Utrechts Archief

Open Paushuize

Was het tijdens Open Monumentendag iets te druk? Aanstaande zondag is er een herkansing voor een bezoekje aan Paushuize. Tussen 11 en 12 uur geef ik een gratis rondleiding, waarbij de collectie, het monument, de archeologie en de restauratie aan bod komen.

SAM_4831 (2)