Ongeziene objecten in het depot

Hoewel ik op deze website meestal over Paushuize schrijf, ben ik het grootste deel van de week werkzaam in het depot van het Rijksmuseum. Als projectcoördinator werk ik mee aan de voorbereidingen van de verhuizing van de hele collectie naar een nieuw gebouw: het Collectie Centrum Nederland in Amersfoort.

Alle objecten zullen tijdens dit project gefotografeerd worden, wat niet alleen de identificatie tijdens de verhuizing ten goede komt, maar ook als bijkomend voordeel heeft dat alle objecten gedigitaliseerd en daarmee online beschikbaar worden.

In zo’n depot, niet voor niets vaak een schatkamer genoemd, kom je van alles op het spoor. Omdat we het idee hadden dat veel van onze vakgenoten zich nog lang niet bewust zijn van alle kansen die een museumdepot bieden, hebben mijn collega Tamar Bos en ik een presentatie gegeven tijdens de Historicidagen in Utrecht (in het depot van het Centraal Museum!) over de ‘ongeziene objecten, ongeziene kansen’. We mochten onze bevindingen ook opschrijven in een artikel voor het Archievenblad, dat in november 2017 verschenen is.

Klik hier om het artikel te kunnen lezen.

Paus Adrianus VI in de schijnwerpers

De onthulling van het Pausbeeld vandaag. Foto: Froukje van der Meulen
De onthulling van het Pausbeeld vandaag. Foto: Froukje van der Meulen

De laatste tijd staat de Utrechtse Paus Adrianus VI (1459-1523) steeds vaker in de schijnwerpers. Was hij in de afgelopen eeuwen een vergeten historische figuur, sinds een tijdje merk ik daarin verandering. Zo verschijnt er begin volgend jaar een nieuwe biografie, geschreven door Twan Geurts. Ook werd Adrianus VI, verrassend genoeg, door de huidige paus Franciscus in een rede genoemd. Franciscus vertelde dat na het conclaaf een van de kardinalen de naam Adrianus had gesuggereerd, vanwege de goede hervormingsreputatie van de paus uit Utrecht. Een grappige voetnoot in de geschiedenis, meer is het niet, maar het kenmerkt wel de hernieuwde interesse voor deze eveneens hervormingsgezinde Paus.

Herdenken is een wonderlijk proces, dat continu aan verandering onderhevig is. Zo ging het ook met Adrianus: hij werd wereldberoemd als paus (dat wil zeggen: berucht in Rome en geliefd in Utrecht), maar werd al snel na de reformatie verdween hij in de vergetelheid, al werd hij wel af en toe weer even opgedoken en afgestoft. Er verscheen een aantal boeken, er werden portretten gemaakt, er was een tentoonstelling in het Centraal Museum in 1959, maar een standbeeld – toch de meest zichtbare en tastbare vorm van herdenken – ontbrak tot nu toe. Nu is Paushuize al een monument voor Adrianus, vind ik, maar een standbeeld van zijn persoon was er nog niet. Al jarenlang werd er gelobbyd voor een standbeeld in zijn geboortestad Utrecht en uiteindelijk schreef het Prins Bernhard Cultuurfonds samen met Vereniging Oud-Utrecht begin dit jaar een ontwerpwedstrijd uit. Anno Dijkstra rolde als winnaar uit de bus, zijn schets werd een beeld van klei, en het beeld van klei werd een beeld van brons. Vandaag werd het standbeeld van Adrianus VI onthuld, in het bijzijn van de Commissaris van de Koning, de burgemeester en het Prins Bernhard Cultuurfonds. Adrianus staat nu, zijn ogen gesloten, voor Paushuize, het huis dat hij zelf heeft laten bouwen, maar nooit met eigen ogen gezien heeft. Zijn sokkel staat op houten wiggen. Anno Dijkstra wil hiermee duidelijk maken dat herinneren een doorgaand proces is: steeds blijft men bijstellen, een beetje meer zus, een stukje meer zo. De herinnering verandert door nieuwe gebeurtenissen, wordt gekleurd door de tijdsgeest, nooit is het af. Een beeld is weliswaar in brons gegoten en daardoor bestand tegen de tijd, maar de herinnering is dat doorgaans niet.

Tegelijkertijd met de onthulling van het Pausbeeld werd vandaag een portret van Adrianus VI gepresenteerd, dat in de zomer bij Veilinghuis Peerdeman opdook en met hulp van kunsthandelaar Frank Welkenhuysen werd aangekocht door de Provincie Utrecht om in Paushuize te kunnen tonen. Een wonderlijk, waarschijnlijk laat achttiende-eeuws portret is het. We zien Adrianus met een peinzende blik in zijn grote donkere ogen, onder zijn neus een donkere snor. Het lijkt niet op het portret dat Jan van Scorel van hem maakte in Rome, en dat alleen nog via kopieën bekend is. Toch is het een prachtig, levendig portret, dat de herinnering aan Adrianus VI ook ín Paushuize tastbaar maakt.

De Commissaris van de Koning en restaurator Marieke Walison tijdens de presentatie van het portret van paus Adrianus VI. Foto: Froukje van der Meulen
De Commissaris van de Koning en restaurator Marieke Walison tijdens de presentatie van het portret van paus Adrianus VI. Foto: Froukje van der Meulen

Paushuize op Ciao Tutti!

Op een onstuimig regenachtige en donkere novemberavond kwamen Saskia en Annerike van Ciao Tutti!, het blog voor alle Italië-liefhebbers in Nederland, langs in Paushuize. Door de link met het Vaticaan, maar ook de prachtige neo-pompeiaanse schilderingen in de balzaal, geeft Paushuize een Italiaans tintje aan Utrecht. Lees hier het stuk met prachtige foto’s en de laatste ontwikkelingen rondom Paushuize.

Foto van Paus Johannes Paulus II op bezoek in Paushuize, 1985: een stukje Italiaans erfgoed in Utrecht. Foto: Ciao Tutti!
Foto van Paus Johannes Paulus II op bezoek in Paushuize, 1985: een stukje Italiaans erfgoed in Utrecht. Foto: Ciao Tutti!

Een recordaantal bezoekers

Vanmorgen stonden er maar liefst 62 mensen op de stoep van Paushuize voor een rondleiding en een mini-concert van Kamerkoor NEXT. Een record! Ook een keer achter de deuren van Paushuize kijken? Elke laatste zondag van de maand geef ik van 11 tot 12 uur een gratis rondleiding.

Open Paushuize met mini-concert van Kamerkoor NEXT. Foto: Froukje van der Meulen.
Open Paushuize met mini-concert van Kamerkoor NEXT. Foto: Froukje van der Meulen.

Tekstbordjes in Paushuize

29-11-2015 | De afgelopen tijd ben ik bezig geweest met het samenstellen van tekstbordjes voor de schilderijen in Paushuize. Voor alle bezoekers die niet voor een rondleiding in Paushuize komen, maar voor een borrel, vergadering of bruiloft, en door de gangen dwalen en zich afvragen ‘Wat zie ik hier eigenlijk?’, zijn deze bordjes gemaakt. Niet alleen verschaffen die bordjes de gewenste informatie, maar ook laten die bordjes zien dat het hier om kostbare, museale stukken gaat, waar je dus ook voorzichtig mee moet zijn. Het mes snijdt dus aan twee kanten!

Tekstbordjes in Paushuize. Foto: Froukje van der Meulen
Tekstbordjes in Paushuize. Foto: Froukje van der Meulen

Open Monumentendag 2015 groot succes!

Open Monumentendag 2015 is achter de rug, en ik kijk terug op een geslaagde dag. Alleen al in Paushuize hebben ruim 600 bezoekers een rondleiding door de salons en de balzaal gekregen van een van de vrijwillige – fantastische – gidsen. Nog meer mensen hebben ook een kijkje genomen op de binnenplaats, waar workshops werden gegeven door de restauratoren van de balzaal, Peter Dijkman en Claudia Junge. In de stad Utrecht zijn er ruim 17.000 bezoekers geteld, met als grote uitschieter het Hoofdpostkantoor op de Neude. Het weer was goed, de sfeer relaxed, de opkomst enorm. Kortom: een groot succes!

IMG_20150912_124217~2
Foto’s: Froukje van der Meulen
IMG_20150912_110453 IMG_20150912_101609 IMG_20150912_124137

Een pausbeeld gekozen

beeldoplocatie
Foto: www.oud-utrecht.nl

Utrecht krijgt een beeld van paus Adrianus VI. Het beeld, dat een plaats krijgt op Pausdam in Utrecht, is een geschenk van het 75-jarige Prins Bernhard Cultuurfonds aan de inwoners van de stad.

Onlangs werd ik gevraagd om plaats te nemen in de jury die namens het Prins Bernhard Cultuurfonds afdeling Utrecht een ontwerp uit moet kiezen voor het Pausbeeld. Er waren nog twee ontwerpen over: die van Nicolas Dings en Anno Dijkstra. Beide kunstenaars waren gevraagd om een aangepast ontwerp in te dienen.

Op 8 juni hebben Nicolas Dings en Anno Dijkstra hun nieuwe ontwerp gepresenteerd. Hoewel beide ontwerpen de volledige goedkeuring konden wegdragen, was de jury was unaniem: het ontwerp van Anno Dijkstra zal dit jaar nog worden uitgevoerd. Een verrassend, uitnodigend ontwerp is het, een klassiek bronzen standbeeld op een sokkel dat geplaatst is op vier houten wiggen. Het beeld is daardoor een stukje verheven van de grond. De uitdrukking op zijn gezicht, met ogen gesloten, is krachtig en kwetsbaar tegelijk.

Het beeld bevraagt het herdenken van grootheden uit de geschiedenis. Waar een standbeeld normaal gesproken een persoon voor de eeuwigheid wil vastleggen, wordt hier een tijdelijk moment bevroren. De wiggen doen lijken dat het beeld nog niet definitief geplaatst is, maar desgewenst nog een stukje verzet kan worden. Een stukje naar voren, nee toch iets naar achter, of toch maar weer helemaal weghalen… Het wikken en wegen, veranderen en verplaatsen, is typerend voor het pontificaat van Adrianus VI, die de rooms-katholieke kerk van binnenuit op grote wijze wilde hervormen, maar daarbij op weloverwogen en bedachtzame wijze te werk ging.

Ik ben ontzettend benieuwd naar de definitieve uitvoering van dit beeld. Als je straks aan komt fietsen over de Nieuwegracht of de Trans zul je denk ik verrast zijn door de lichtheid, verhevenheid van het beeld, dat een stukje boven de grond zweeft, terwijl het je ook aan het denken zet: wie wordt hier eigenlijk herdacht, en waarom?

Lees meer over het pausbeeld van Anno Dijkstra op de website van Vereniging Oud-Utrecht.

Open Paushuize

Aanstaande zondag, de laatste zondag van de maand, is Paushuize weer gratis te bezoeken onder begeleiding van een rondleiding. Benieuwd naar de geschiedenis achter deze prachtig gerestaureerde neo-pompeiiaanse balzaal? Kom naar de rondleiding, 26 oktober. Verzamelen vanaf 10.45 uur op de binnenplaats.

SAM_4831 (2)
Foto: Maurice Mourad