Een pausbeeld gekozen

beeldoplocatie
Foto: www.oud-utrecht.nl

Utrecht krijgt een beeld van paus Adrianus VI. Het beeld, dat een plaats krijgt op Pausdam in Utrecht, is een geschenk van het 75-jarige Prins Bernhard Cultuurfonds aan de inwoners van de stad.

Onlangs werd ik gevraagd om plaats te nemen in de jury die namens het Prins Bernhard Cultuurfonds afdeling Utrecht een ontwerp uit moet kiezen voor het Pausbeeld. Er waren nog twee ontwerpen over: die van Nicolas Dings en Anno Dijkstra. Beide kunstenaars waren gevraagd om een aangepast ontwerp in te dienen.

Op 8 juni hebben Nicolas Dings en Anno Dijkstra hun nieuwe ontwerp gepresenteerd. Hoewel beide ontwerpen de volledige goedkeuring konden wegdragen, was de jury was unaniem: het ontwerp van Anno Dijkstra zal dit jaar nog worden uitgevoerd. Een verrassend, uitnodigend ontwerp is het, een klassiek bronzen standbeeld op een sokkel dat geplaatst is op vier houten wiggen. Het beeld is daardoor een stukje verheven van de grond. De uitdrukking op zijn gezicht, met ogen gesloten, is krachtig en kwetsbaar tegelijk.

Het beeld bevraagt het herdenken van grootheden uit de geschiedenis. Waar een standbeeld normaal gesproken een persoon voor de eeuwigheid wil vastleggen, wordt hier een tijdelijk moment bevroren. De wiggen doen lijken dat het beeld nog niet definitief geplaatst is, maar desgewenst nog een stukje verzet kan worden. Een stukje naar voren, nee toch iets naar achter, of toch maar weer helemaal weghalen… Het wikken en wegen, veranderen en verplaatsen, is typerend voor het pontificaat van Adrianus VI, die de rooms-katholieke kerk van binnenuit op grote wijze wilde hervormen, maar daarbij op weloverwogen en bedachtzame wijze te werk ging.

Ik ben ontzettend benieuwd naar de definitieve uitvoering van dit beeld. Als je straks aan komt fietsen over de Nieuwegracht of de Trans zul je denk ik verrast zijn door de lichtheid, verhevenheid van het beeld, dat een stukje boven de grond zweeft, terwijl het je ook aan het denken zet: wie wordt hier eigenlijk herdacht, en waarom?

Lees meer over het pausbeeld van Anno Dijkstra op de website van Vereniging Oud-Utrecht.

Lezing mini-seminar Adrianus VI online

De lezing die ik afgelopen zaterdag gaf in een volle Beelaerts van Bloklandzaal in Paushuize staat nu online op de website van de Vereniging Oud-Utrecht. Samen met de andere sprekers, met kerkhistoricus Ton van Schaik en Adrianus VI-biograaf Michiel Verweij, werd die middag een beeld geschetst van het leven van Adrianus, zijn reputatie in Utrecht en de (nu nog) meest tastbare herinnering aan de paus in Utrecht: het Paushuize.

De drie geselecteerde kunstenaars, Anno Dijkstra, Nicolas Dings en Folkert de Jong, kunnen met deze informatie hopelijk goed aan de slag en zullen in maart hun ontwerp voor een beeld van Adrianus VI inleveren. Het winnende ontwerp zal in april gekozen worden, waarna het beeld zelf op 11 november 2015 onthuld wordt.

Voor meer informatie over het beeld van paus Adrianus VI zie hier.

_JVM3557 (2)
Foto: Joeri Vermeulen.

Paushuize in decembersferen

Vandaag was een bijzondere editie van Open Paushuize: het huis in decembersferen (kerstlichtjes!) en een eindejaarsconcertje van het Okapia Ensemble om de rondleiding – en het jaar – goed af te sluiten. Hou dit ensemble in de gaten, want ze komen in 2015 terug in Paushuize!

P1040053_licht
Foto: Maurice Mourad.

Gezocht: muzikanten!

Bruidsfotografie-Paushuize-Utrecht-008

Speel je in een klein ensemble en wil je een nieuw repertoire uitproberen? Naar iets toewerken? Of gewoon eens op een bijzondere plek spelen?

Elke laatste zondag van de maand wordt Paushuize voor publiek opengesteld door de eigenaar, Provincie Utrecht. Aangezien dit sfeervolle Utrechtse monument zich uitstekend leent voor kamermuziek, zijn we op zoek naar muzikanten die een kort optreden willen verzorgen.

Jazz, klassiek, modern, alles is welkom!

Stuur een mailtje naar: bezoekpaushuize@gmail.com.

Open Paushuize

Benieuwd naar de geschiedenis achter deze serie schilderijen van paus Adrianus VI, die tegenwoordig in Paushuize hangt? Zondag 30 november is het weer Open Paushuize en geef ik vanaf 11 uur een gratis rondleiding.

Voor meer info zie www.paushuize.nl.

Huis_Paus_Adriaan,_muurschildering_op_doek_in_de_Pauszaal_-_Utrecht_-_20236481_-_RCE
De Pauszaal in Utrecht, 1911 [Beeld: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed via Wikimedia Commons]

De smaak van de negentiende eeuw

Gisteren mocht ik een rondleiding geven door Paushuize voor de vrienden van het Utrechtse Toonkunstkoor. Het programma had een negentiende-eeuws tintje: later op de middag zou een concert volgen van César Franck (1822-1890) in de Willibrordkerk (1875-1891), en tussendoor was er een lunch, geinspireerd op de menu’s van de Parijse bistro’s uit die tijd.

Het was niet moeilijk om een brug te slaan tussen Paushuize en het negentiende-eeuwse programma van die dag. Paushuize heeft, hoewel het van buiten nog grotendeels het zestiende-eeuwse gebouw is dat door paus Adriaan werd neergezet, een duidelijk negentiende-eeuws stempel gekregen. De balzaal (oorspronkelijk de vergaderzaal van de Provinciale Staten) is in 1830 aangebouwd door Christiaan Kramm en tussen 1888 en 1890 gedecoreerd onder leiding van Jacobus van Lokhorst. Van Lokhorst was Rijksbouwkundige en zag bij zijn iets oudere collega Pierre Cuypers de rijkbeschilderde interieurs van zijn kerken en het Rijksmuseum tot stand komen. Voor Paushuize koos Van Lokhorst voor een verrassende insteek: niet neogotisch of neoclassicistisch, zoals de interieurs van Cuypers, maar neo-pompeiiaans, geinspireerd op de muurschilderingen die in Pompeii werden aangetroffen. Deze keuze is uniek in Nederland: nergens anders bevindt zich een muurschildering in een dergelijke stijl.

In dezelfde tijd werd, een paar honderd meter verderop, gewerkt aan een ander groot decoratieprogramma. Het interieur van de Willibrordkerk werd ontworpen door leden van het Sint Bernulphusgilde, een Utrechtse vereniging van priesters en kunstenaars die rooms-katholieke kerken wilden inrichten in neogotische stijl. Specifiek propageerden zij een stijl die teruggreep op de lokale Nederrijnse gotiek. Met gebundelde krachten is in de Willibrordkerk een indrukwekkend Gesamtkunstwerk tot stand gekomen met houstnijwerk, gebrandschilderde ramen, smeedwerk en muurschilderingen.

De behoorlijk aanwezige schilderingen in neostijlen, vol gesjabloneerde vormen met uitgesproken kleuren, raakten in de twintigste eeuw uit de gratie. Het Rijksmuseum werd geheel gewit, de balzaal van Paushuize werd overgeschilderd in bescheiden pasteltinten en de Willibrordkerk kwam in ernstige staat van verval terecht. Het had niet veel gescheeld of we hadden nooit meer iets van deze bijzondere interieurs met eigen ogen kunnen aanschouwen. Toch zijn uiteindelijk alledrie de gebouwen in de afgelopen jaren gerestaureerd. Latere verflagen werden voorzichtig afgekrabt en zowel het Rijksmuseum als Paushuize kregen de oorspronkelijke beschildering terug. De schilderingen van de Willibrordkerk waren ernstig beschadigd, maar zijn behoedzaam teruggerestaureerd. We kunnen er nu weer doorheen wandelen en onze ogen uitkijken. Zo’n middag met rondleiding, lunch en concert maakt daarom extra duidelijk: de waardering voor de smaak van de negentiende eeuw is teruggekeerd.

De Willibrordkerk

Lezing voor KLU

Op 15 en 29 november zal ik een lezing en excursie over Paushuize geven voor cursisten van Kunsthistorische Leergangen Utrecht, oftewel KLU. Tijdens de lezing zal ik ingaan op de naamgever van het huis, Paus Adriaan, maar ook op de opeenvolgende bewoners en de veranderingen die zij in het gebouw aanbrachten. Ook de recente restauratie komt aan bod.

Ik hoop aan de cursisten over te brengen waarom Paushuize zo’n bijzonder gebouw is en waarom het in de loop der eeuwen altijd prominente bewoners aangetrokken heeft – niet alleen lokaal maar ook nationaal en internationaal. Niet alleen de betrokkenheid van de paus, vijf eeuwen geleden, maar juist alle lagen van de geschiedenis die daarna gekomen zijn, maakt dit tot een bijzonder stadspaleis.

IMG_20140626_195932
Foto: Froukje van der Meulen

Open Paushuize

Aanstaande zondag, de laatste zondag van de maand, is Paushuize weer gratis te bezoeken onder begeleiding van een rondleiding. Benieuwd naar de geschiedenis achter deze prachtig gerestaureerde neo-pompeiiaanse balzaal? Kom naar de rondleiding, 26 oktober. Verzamelen vanaf 10.45 uur op de binnenplaats.

SAM_4831 (2)
Foto: Maurice Mourad

Recap: Open Monumentendag

Maar liefst 15.000 mensen hebben Open Monumentendag in Utrecht bezocht. Het weer was stralend, de vrijwilligers enthousiast en overal in de stad waren mensen met Open Monumentendagkranten te zien.

Ook in Paushuize was het druk: tussen tien uur ’s ochtends en vijf uur ’s middags hebben maar liefst 580 mensen een rondleiding van drie kwartier gekregen. Er moest soms gewacht worden, maar gelukkig scheen de zon en grepen de bezoekers de kans om even uit te puffen in de binnentuin van Paushuize.

Nu op naar volgend jaar. Het nieuwe thema is Kunst en Ambacht en de mooiste monumenten schieten mij alweer te binnen…

Paushuize OMD 2014
Foto: Froukje van der Meulen.