Mijn Monument is Paushuize

mijnmonument

Voor de landelijke website van de Open Monumentendag werd ik geïnterviewd over ‘mijn monument’: Paushuize. Over een monument dat toch ook gewoon een oud huis is, de betekenis van dit monument in de huidige tijd en hoe het is om mensen hier rond te leiden.

Paushuize is tijdens Open Monumentendag (10 september) weer geopend met elk kwartier een rondleiding over de beletage. Ook wordt er een lezing over paus Adrianus VI gegeven door historicus Ton van Schaik, en is er op de binnenplaats een koffiebakfiets van Kawa Coffee & Shakes.

Lees het interview hier.

Pausbeeld op KLU

Ondanks alle recente aandacht voor het pausbeeld, kan Paus Adrianus niet genoeg in de spotlights staan. Daarom schreef ik weer een kort blogje voor KLU over de totstandkoming van het beeld. Lees het hier. In het echt zien en horen? Kom aanstaande zondag, 31 januari, naar de gratis rondleiding om 11 uur.

Het pausbeeld in Utrecht. Foto: AD/UN.
Het pausbeeld in Utrecht. Foto: AD/UN.

Paus Adrianus VI in de schijnwerpers

De onthulling van het Pausbeeld vandaag. Foto: Froukje van der Meulen
De onthulling van het Pausbeeld vandaag. Foto: Froukje van der Meulen

De laatste tijd staat de Utrechtse Paus Adrianus VI (1459-1523) steeds vaker in de schijnwerpers. Was hij in de afgelopen eeuwen een vergeten historische figuur, sinds een tijdje merk ik daarin verandering. Zo verschijnt er begin volgend jaar een nieuwe biografie, geschreven door Twan Geurts. Ook werd Adrianus VI, verrassend genoeg, door de huidige paus Franciscus in een rede genoemd. Franciscus vertelde dat na het conclaaf een van de kardinalen de naam Adrianus had gesuggereerd, vanwege de goede hervormingsreputatie van de paus uit Utrecht. Een grappige voetnoot in de geschiedenis, meer is het niet, maar het kenmerkt wel de hernieuwde interesse voor deze eveneens hervormingsgezinde Paus.

Herdenken is een wonderlijk proces, dat continu aan verandering onderhevig is. Zo ging het ook met Adrianus: hij werd wereldberoemd als paus (dat wil zeggen: berucht in Rome en geliefd in Utrecht), maar werd al snel na de reformatie verdween hij in de vergetelheid, al werd hij wel af en toe weer even opgedoken en afgestoft. Er verscheen een aantal boeken, er werden portretten gemaakt, er was een tentoonstelling in het Centraal Museum in 1959, maar een standbeeld – toch de meest zichtbare en tastbare vorm van herdenken – ontbrak tot nu toe. Nu is Paushuize al een monument voor Adrianus, vind ik, maar een standbeeld van zijn persoon was er nog niet. Al jarenlang werd er gelobbyd voor een standbeeld in zijn geboortestad Utrecht en uiteindelijk schreef het Prins Bernhard Cultuurfonds samen met Vereniging Oud-Utrecht begin dit jaar een ontwerpwedstrijd uit. Anno Dijkstra rolde als winnaar uit de bus, zijn schets werd een beeld van klei, en het beeld van klei werd een beeld van brons. Vandaag werd het standbeeld van Adrianus VI onthuld, in het bijzijn van de Commissaris van de Koning, de burgemeester en het Prins Bernhard Cultuurfonds. Adrianus staat nu, zijn ogen gesloten, voor Paushuize, het huis dat hij zelf heeft laten bouwen, maar nooit met eigen ogen gezien heeft. Zijn sokkel staat op houten wiggen. Anno Dijkstra wil hiermee duidelijk maken dat herinneren een doorgaand proces is: steeds blijft men bijstellen, een beetje meer zus, een stukje meer zo. De herinnering verandert door nieuwe gebeurtenissen, wordt gekleurd door de tijdsgeest, nooit is het af. Een beeld is weliswaar in brons gegoten en daardoor bestand tegen de tijd, maar de herinnering is dat doorgaans niet.

Tegelijkertijd met de onthulling van het Pausbeeld werd vandaag een portret van Adrianus VI gepresenteerd, dat in de zomer bij Veilinghuis Peerdeman opdook en met hulp van kunsthandelaar Frank Welkenhuysen werd aangekocht door de Provincie Utrecht om in Paushuize te kunnen tonen. Een wonderlijk, waarschijnlijk laat achttiende-eeuws portret is het. We zien Adrianus met een peinzende blik in zijn grote donkere ogen, onder zijn neus een donkere snor. Het lijkt niet op het portret dat Jan van Scorel van hem maakte in Rome, en dat alleen nog via kopieën bekend is. Toch is het een prachtig, levendig portret, dat de herinnering aan Adrianus VI ook ín Paushuize tastbaar maakt.

De Commissaris van de Koning en restaurator Marieke Walison tijdens de presentatie van het portret van paus Adrianus VI. Foto: Froukje van der Meulen
De Commissaris van de Koning en restaurator Marieke Walison tijdens de presentatie van het portret van paus Adrianus VI. Foto: Froukje van der Meulen

Paushuize op Ciao Tutti!

Op een onstuimig regenachtige en donkere novemberavond kwamen Saskia en Annerike van Ciao Tutti!, het blog voor alle Italië-liefhebbers in Nederland, langs in Paushuize. Door de link met het Vaticaan, maar ook de prachtige neo-pompeiaanse schilderingen in de balzaal, geeft Paushuize een Italiaans tintje aan Utrecht. Lees hier het stuk met prachtige foto’s en de laatste ontwikkelingen rondom Paushuize.

Foto van Paus Johannes Paulus II op bezoek in Paushuize, 1985: een stukje Italiaans erfgoed in Utrecht. Foto: Ciao Tutti!
Foto van Paus Johannes Paulus II op bezoek in Paushuize, 1985: een stukje Italiaans erfgoed in Utrecht. Foto: Ciao Tutti!

Een recordaantal bezoekers

Vanmorgen stonden er maar liefst 62 mensen op de stoep van Paushuize voor een rondleiding en een mini-concert van Kamerkoor NEXT. Een record! Ook een keer achter de deuren van Paushuize kijken? Elke laatste zondag van de maand geef ik van 11 tot 12 uur een gratis rondleiding.

Open Paushuize met mini-concert van Kamerkoor NEXT. Foto: Froukje van der Meulen.
Open Paushuize met mini-concert van Kamerkoor NEXT. Foto: Froukje van der Meulen.

Tekstbordjes in Paushuize

29-11-2015 | De afgelopen tijd ben ik bezig geweest met het samenstellen van tekstbordjes voor de schilderijen in Paushuize. Voor alle bezoekers die niet voor een rondleiding in Paushuize komen, maar voor een borrel, vergadering of bruiloft, en door de gangen dwalen en zich afvragen ‘Wat zie ik hier eigenlijk?’, zijn deze bordjes gemaakt. Niet alleen verschaffen die bordjes de gewenste informatie, maar ook laten die bordjes zien dat het hier om kostbare, museale stukken gaat, waar je dus ook voorzichtig mee moet zijn. Het mes snijdt dus aan twee kanten!

Tekstbordjes in Paushuize. Foto: Froukje van der Meulen
Tekstbordjes in Paushuize. Foto: Froukje van der Meulen

Open Paushuize met Kamerkoor NEXT

Aanstaande zondag 29 november is er weer Open Paushuize: de gratis rondleiding in Paushuize. Dit keer met een optreden van het 30-koppige Kamerkoor Next, dat Bach en Sweelinck ten gehore brengt. Je kunt je vanaf 10.45 melden op de binnenplaats van Paushuize. De rondleiding duurt van 11-12 uur.

Optreden in Paushuize. Foto: Kamerkoor NEXT.
Optreden in Paushuize. Foto: Kamerkoor NEXT.

Lezing voor VVAO

Vanavond geef ik een lezing over Paushuize voor de VVAO. De paus, maar ook latere illustere eigenaren van Paushuize passeren de revue, zoals hier commissaris van de koningin Francis David graaf Schimmelpenninck en zijn vrouw Jkvr. Agnes Henriette Pauw van Wieldrecht, hieronder te zien op een foto genomen in Paushuize.

Tijdens de voorbereiding van deze lezing stuitte ik op het volgende opmerkelijke feitje: Schimmelpenninck werd beroemd door een val van zijn paard. Daardoor kon hij in 1900 in de Tweede Kamer niet tegen de ontwerp-Leerplichtwet stemmen en haalde dat voorstel het met één stem verschil.

Beeld: Het Utrechts Archief
Beeld: Het Utrechts Archief

Open Monumentendag 2015 groot succes!

Open Monumentendag 2015 is achter de rug, en ik kijk terug op een geslaagde dag. Alleen al in Paushuize hebben ruim 600 bezoekers een rondleiding door de salons en de balzaal gekregen van een van de vrijwillige – fantastische – gidsen. Nog meer mensen hebben ook een kijkje genomen op de binnenplaats, waar workshops werden gegeven door de restauratoren van de balzaal, Peter Dijkman en Claudia Junge. In de stad Utrecht zijn er ruim 17.000 bezoekers geteld, met als grote uitschieter het Hoofdpostkantoor op de Neude. Het weer was goed, de sfeer relaxed, de opkomst enorm. Kortom: een groot succes!

IMG_20150912_124217~2
Foto’s: Froukje van der Meulen
IMG_20150912_110453 IMG_20150912_101609 IMG_20150912_124137

Open Monumentendag Utrecht: mijn 7 favorieten

Foto: www.postkantoor-utrecht.nl
Foto: www.postkantoor-utrecht.nl
Toen het thema van Open Monumentendag 2015 bekend werd gemaakt, ‘Kunst en Ambacht’, was ik meteen enthousiast. Als liefhebber van oude interieurs kon ik mijn hart ophalen dit jaar. Want al die stucplafonds, goudleerbehangsels, muurschilderingen en geglazuurde tegeltjes, dat is ook allemaal ambacht. Bovendien was het ook een mooie aanleiding om alle musea en galeries in Utrecht actief te betrekken. Het gevolg is een goed gevuld en verrassend programma met 70 opengestelde monumenten, waarin mensen worden uitgedaagd naar de details te kijken en zich af te vragen: hoe werd dat nou precies gemaakt, die wandtapijten, sgraffito’s en dat ambachtelijk baksteenwerk? Hieronder een selectie van mijn favorieten. Wat moet je echt gaan zien in Utrecht dit jaar?

1. Voormalige synagoge

Een zeldzaam compleet Art Deco-interieur is de voormalige synagoge aan de Springweg. Ik ga hier niet teveel over zeggen: je moet de column van Arjan den Boer maar even lezen.

2. Paushuize

Paushuize is natuurlijk het leukste monument van Utrecht (zeg ik niet geheel onbevooroordeeld), en daarmee ook een van de drukst bezochte monumenten tijdens deze dag. Elk kwartier gaat er een rondleiding van start. Voor de mensen die even moeten wachten tot ze naar binnen mogen, is er de mogelijkheid om een miniworkshop sjablonen maken te volgen. Want die mooi beschilderde balzaal is niet helemaal met de hand beschilderd: er is ook gebruik gemaakt van sjablonen. De enthousiaste restauratoren Peter Dijkman en Claudia Junge vertellen je er alles over.

3. Hoofdpostkantoor

Natuurlijk bij iedereen bekend, dit knappe staaltje Amsterdamse School op de Neude. Maar wat het extra leuk maakt dit jaar: een rondleiding van een juniorgids, oftewel een goed voorbereide leerling van de Kathedrale Koorschool uit groep 6, 7 of 8.

4. Wandtapijten, goudleerbehang en sgrafitto

Het eerste wat je doet als je in een nieuw huis komt wonen, is de muren verven. Het is dus bijzonder dat er nog op verschillende plekken in Utrecht de oude wandbekleding bewaard is gebleven. In het Bartholomeus Gasthuis vind je prachtige wandtapijten, Delftse gobelins uit 1632. In de kapittelkamer van de Janskerk en in de Regentenzaal op de Springweg vind je nog mooie voorbeelden van goudleerbehang (al is die in de Regentenzaal een vroeg twintigste-eeuwse imitatie – een bijzonderheid op zich). Het trappenhuis van het Utrechts Archief laat een modernere vorm van wanddecoratie zien: een sgraffito van Jan Goeting uit de jaren ’50.

5. Rondleidingen door studenten kunstgeschiedenis

Tijdens drie themarondleidingen word je door kunstgeschiedenisstudenten rondgeleid langs stucwerk, glas-in-loodplafonds en grisailles (‘Kijk eens naar boven!’), behang, muurschilderingen en tapijten (‘Aan de muur’) of ‘Beelden en bakstenen aan de gevel’. De studenten hebben de inhoud zelf samengesteld en hebben zich verdiept in de gebruikte technieken, dus laat je verrassen door deze specialisten in de dop!

6. Restauratie-ateliers

De Utrechtse musea stellen dit jaar hun restauratie-ateliers open voor publiek. Het Catharijneconvent laat zien hoe de in 2013 gestolen monstrans hersteld is. In het Utrechts Archief wordt verteld over de restauratie van archiefstukken. Het restauratie-atelier van Museum Speelklok bevindt zich in Flora’s Hof en hier kun je eindelijk eens zien: hoe restaureer je nou een kermisorgel?

7. Galeries

Ook de galeries van Utrecht blinken uit in hun betrokkenheid. In de galerie van Frank Welkenhuysen is restauratie-advies te krijgen. Dapiran Art Project Space toont een film over de geschiedenis van het monument waarin de galerie gevestigd is. En kijk ook eens buiten de historische binnenstad: EXbunker, de expositieruimte in de Tweede Wereldoorlogbunker in het Wilhelminapark, vertoont ook een film over de geschiedenis van dit bouwwerk.