Tot mijn achttiende jaar fietste ik elke dag door de Zuidplaspolder naar school, niet wetende dat ik eigenlijk fietste op ‘dik water’: een zeer natte en beweeglijke veengrond, bijna zeven meter onder het Normaal Amsterdams Peil (NAP) gelegen. Om die reden wordt de Zuidplaspolder ook wel het afvoerputje van Nederland genoemd. Ik vond het nooit erg bijzonder: met de uitgestrekte weilanden en akkers, rechte sloten en vooral veel tegenwind is dit vooral een erg typisch Hollands landschap. Toch behoort dit stukje landschap tot de jongste van het land: de Zuid-Hollandse droogmakerij bestaat pas zo’n honderdzeventig jaar.
Hier kwam ik pas achter tijdens mijn master Erfgoedstudies, toen ik het vak ‘Biografie van het Landschap’ volgde. In dit vak staan de verschillende manieren centraal waarop landschappen en monumenten door de tijd heen transformeerden, waarbij vergeten en uitwissen, maar ook bewust herinneren en behouden een rol spelen. Als opdracht moesten we zelf een biografie van een landschap schrijven. Ik koos de Zuidplaspolder, in de veronderstelling dat elke plek een verhaal te vertellen heeft, dus ook dat stukje land waar ik steeds overheen had gefietst. Al onderzoekende kwam ik er achter dat dit gebied, door mensenhanden gemaakt en in stand gehouden, ingrijpende transformaties heeft doorgemaakt. Door intensief turfsteken ontstond een gevaarlijk grote waterplas, die vervolgens in de negentiende eeuw weer werd drooggelegd. Ook recente veranderingen hebben hun stempel op het landschap gedrukt. Sinds de jaren zestig van de twintigste eeuw verdwijnt het open landschap in een rap tempo onder woningbouw, bedrijventerreinen, glastuinbouw en een dicht netwerk van infrastructuur, een proces dat ik met eigen ogen heb zien voltrekken.
Vanmiddag was in Amsterdam de presentatie van het boek Door de lens van de landschapsbiografie, onder redactie van Jan Kolen, Hanneke Ronnes en Rita Hermans. Dit is een bloemlezing van de beste essays van de afgelopen zeven jaar uit de mastercursus ‘Biografie van het Landschap’, verzorgd door de Vrije Universiteit in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam. De bijdragen in dit boek beschrijven de lange en complexe geschiedenis van landschappen vanuit een persoonlijk, sociaal, cultureel en geografisch perspectief. Mijn essay over de Zuidplaspolder staat er ook in.
Lees het artikel Land voor water en bestel het boek op de website van Sidestone Press.